ترامپ، ایران و نظم نوین خاورمیانه: تحلیل راهبردی از تکرار ۷۸ باره نام ایران در سخنرانیهای عربستان و قطر
سفر اخیر دونالد ترامپ به خاورمیانه و تکرار ۷۸ باره نام «ایران» در سخنرانیهایش در عربستان سعودی و قطر، پیامهایی فراتر از یک تقابل لفظی دارد. این تمرکز بیسابقه، نهتنها بازتابی از سیاستهای خاورمیانهای ایالات متحده است، بلکه نشانگر تلاش ترامپ برای شکل دادن به یک نظم منطقهای جدید، تقویت پایگاه داخلی خود، و افزایش فشار بر تهران در آستانه تصمیمگیریهای کلان ژئوپلیتیک است. در این مقاله، به تحلیل ابعاد مختلف این اقدام و اثرات آن بر ایران، منطقه و سیاست جهانی میپردازیم.
بخش اول: ترامپ و بازتعریف دشمن استراتژیک در خاورمیانه
۱. استفاده از ایران بهعنوان دشمن مشترک ترامپ در سخنرانیهای خود بارها از «تهدید ایران» نام برد و سعی کرد این مفهوم را در ذهن مقامات عرب جا بیندازد که ایران عامل بیثباتی منطقهای است. این رویکرد بخشی از سیاست سنتی آمریکا برای متحد کردن کشورهای عربی علیه یک دشمن مشترک است. در ادبیات راهبردی آمریکا، دشمنسازی یکی از ابزارهای مؤثر برای تقویت اتحادهای منطقهای است. ترامپ با بهرهگیری از این روش، تلاش دارد عربستان، امارات، قطر و حتی اسرائیل را حول محور «مهار ایران» یکپارچه کند.
۲. تلاش برای احیای اجماع عربی علیه ایران ترامپ میداند که روابط میان کشورهای عربی خلیج فارس در سالهای اخیر دچار تنش بوده است. او با برجسته کردن نقش ایران بهعنوان تهدید اول منطقه، تلاش میکند اختلافات میان عربستان و قطر یا امارات و دیگران را تحتالشعاع قرار دهد و اجماعی تازه علیه تهران شکل دهد.
بخش دوم: سخنرانیهای هدفمند ترامپ و کدهای سیاسی آن
۱. واژهگزینی هدفمند تحلیل واژهشناسی سخنان ترامپ نشان میدهد که استفاده از واژههایی مانند «تروریسم ایرانی»، «دخالت تهران»، «برنامه هستهای خطرناک» و «گروههای نیابتی ایران» با هدف شکلدهی افکار عمومی صورت گرفته است. این ادبیات، از منظر رسانهای، بار منفی شدید دارد و در جهت تقویت نفرتسازی علیه ایران طراحی شده است.
۲. القای بحران و ضرورت مداخله آمریکا ترامپ در سخنان خود از ایران بهعنوان عامل اصلی بحرانهای یمن، سوریه، لبنان و عراق نام برد. هدف از این روایت، مشروعیتبخشی به حضور نظامی و سیاسی آمریکا در منطقه و ارائه تصویر یک «آمریکای ناجی» است که برای مهار بحران، باید در صحنه بماند.
بخش سوم: ترامپ، توافق هستهای و سیاست فشار حداکثری
۱. القای نزدیکی به توافق جدید با ایران در بخشی از سخنرانی خود، ترامپ اعلام کرد که «از نظر ما توافق با ایران نزدیکتر از هر زمان دیگری است». این جمله، بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار داد و قیمت نفت کاهش یافت. این جمله، بیش از آنکه واقعیت میدانی داشته باشد، ابزار روانی برای تأثیر بر افکار عمومی و شاید فشار غیرمستقیم بر ایران برای پذیرش مذاکرات در شرایطی خاص است.
۲. تداوم سیاست فشار حداکثری اگرچه ترامپ دیگر در قدرت نیست، اما گفتمان او بر بسیاری از جریانهای جمهوریخواه آمریکا تأثیر دارد. در این گفتمان، توافق باید کاملاً سختگیرانه باشد، حمایت ایران از گروههای مقاومت پایان یابد، و تمامی تحریمها در ابتدا رفع نشوند. ترامپ با تکرار این مفاهیم در سخنرانیهایش، زمینهسازی برای احیای نسخه جدیدی از فشار حداکثری در صورت بازگشت احتمالیاش به قدرت را فراهم میکند.
بخش چهارم: پیامدهای منطقهای و ژئوپلیتیک
۱. تقویت محور عبری-عربی با تمرکز بر ایران، ترامپ سعی دارد روند عادیسازی روابط میان اعراب و اسرائیل را تقویت کند. سیاست «ایرانهراسی» بستری مناسب برای نزدیک کردن بیشتر کشورهای منطقه به اسرائیل فراهم کرده است، بهویژه در قالب توافقات ابراهیم.
۲. تاثیر بر ثبات منطقهای افزایش فشارهای تبلیغاتی، امنیتی و سیاسی بر ایران ممکن است باعث واکنشهای متقابل از سوی محور مقاومت شود. این وضعیت میتواند به افزایش درگیریهای نیابتی در منطقه منجر شود که امنیت کشورهای عربی را تهدید میکند.
۳. بازار انرژی و تأثیر قیمت نفت در پی اظهارات ترامپ درباره ایران، قیمت نفت بهطور موقت کاهش یافت. بازار انرژی، بسیار حساس به تحولات ایران است. هرگونه احتمال رفع تحریمها یا توافق، بلافاصله تأثیر خود را بر قیمتها نشان میدهد. ترامپ این ابزار را برای مدیریت بازار و پیامرسانی به واشنگتن نیز بهکار میگیرد.
بخش پنجم: واکنشها به سخنرانیهای ترامپ
۱. سکوت مشروط ایران ایران در برابر این سخنرانیها، واکنشی رسمی و صریح نشان نداد. اما منابع نزدیک به دولت ایران اعلام کردهاند که تا زمان ارائه پیشنهاد ملموس و لغو مؤثر تحریمها، خبری از مذاکرات جدید نخواهد بود. این سکوت میتواند نوعی پیام دیپلماتیک نیز باشد.
۲. واکنش تحلیلگران غربی تحلیلگران غربی معتقدند ترامپ با تکرار سخنان ضدایرانی، در پی جلب حمایت جمهوریخواهان، لابی اسرائیل و عربستان برای انتخابات آینده است. برخی نیز آن را تلاشی برای باقی ماندن در صدر رسانهها در عرصه سیاست خارجی آمریکا ارزیابی کردهاند.
ترامپ با تکرار مکرر نام ایران در سخنرانیهایش در عربستان و قطر، تنها به دنبال تقابل کلامی نیست. او در حال طراحی یک نقشه ژئوپلیتیک جدید است که در آن ایران بهعنوان تهدید اصلی معرفی میشود و حضور نظامی-سیاسی آمریکا مشروع جلوه داده میشود. او تلاش میکند هم در سطح بینالمللی نظم مطلوب خود را تحمیل کند، هم در داخل آمریکا حمایت گروههای کلیدی را جلب نماید.
اما موفقیت این پروژه به متغیرهای متعددی بستگی دارد: اراده و توان مقاومت ایران، رفتار دولت بایدن، واکنش جامعه جهانی، و مهمتر از همه، تحولات داخلی آمریکا. آنچه مسلم است، «ایران» به قلب سخنرانیهای ترامپ بازگشته، و این بازگشت، حامل پیامهایی راهبردی برای آینده منطقه است.
بدون نظر! اولین نفر باشید