پایان گردشگری بدون برنامه؛ ضرورت سرمایهگذاری سبز در ایران
اصفهان-توجه به گردشگری سبز به یک ضرورت اجتنابناپذیر تبدیل شده است تاهم جاذبههای طبیعی حفظ شوند و هم این صنعت حیاتی بتواند در آینده بدون خسارتهای زیستمحیطی ادامه حیات...
امتداد، گروه استانها- کوروش دیباج: کشورمان ایران که تاریخ آن سرشار از انطباق با شرایط سخت اقلیمی بوده، اکنون با خشکسالی بیسابقه، فرو نشست زمین، کاهش سطح آب تالابها و افزایش بیرویه آلودگی هوا مواجه است. هر روز که بدون برنامهریزی پایدار میگذرد، منابع طبیعی کشور بیش از پیش تخریب میشوند و بسیاری از جاذبههای طبیعی و تاریخی که گردشگران را جذب میکردند در معرض نابودی قرار میگیرند. بحران تغییر اقلیم در کشورمان همچون سایر کشورهای جهان دیگر محدود به زیستگاهها و منابع آب نیست و اقتصاد محلی، کیفیت زندگی مردم و ظرفیت گردشگری کشور را تهدید میکند.
همزمان با افزایش فشار بر محیط زیست و منابع طبیعی، صنعت گردشگری نیز بهعنوان یکی از بخشهای مهم اقتصادی و فرهنگی کشور، بیشترین آسیب را متحمل میشود. رشد بدون مدیریت گردشگری و احداث تأسیسات بدون رویکرد پایدار، نه تنها منابع ارزشمند طبیعی را کاهش میدهد، بلکه پتانسیل گردشگری ایران را برای جذب سرمایه و توسعه اقتصادی محدود میکند. در این شرایط، توجه به گردشگری سبز و سرمایهگذاری پایدار به یک ضرورت اجتنابناپذیر تبدیل شده است تا هم جاذبههای طبیعی حفظ شوند و هم این صنعت حیاتی بتواند در آینده بدون خسارتهای زیستمحیطی و اقتصادی ادامه حیات دهد.
این گزارش به بررسی ضرورت توسعه گردشگری سبز در ایران و راهکارهای عملی برای مقابله با بحرانهای اقلیمی، حفاظت از منابع طبیعی و بهینهسازی مصرف منابع در صنعت گردشگری خواهد پرداخت و مسیر پیش روی کشور برای تحقق توسعه پایدار در این بخش را نشان میدهد.
توسعه گردشگری سبز؛ راهکاری پایدار در برابر بحرانهای اقلیمی ایران
ارشک مسائلی، عضو هیئت علمی گروه گردشگری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور در گفتوگو با امتداد با اشاره به بحرانهای اقلیمی گسترده در کشور از جمله خشکسالی، فرونشست زمین و آلودگی هوا، بر ضرورت توسعه گردشگری سبز و سرمایهگذاری پایدار در حوزه گردشگری تأکید کرد.
وی اظهار کرد: ایران به عنوان کشوری با اقلیم خشک و کمآب، همواره در طول تاریخ با کمبود منابع آبی مواجه بوده و ایرانیان با بهرهگیری از دانش بومی، خود را با شرایط طبیعی وفق دادهاند. استفاده از قناتها و سردابها نمونهای از این انطباق تاریخی است که به کاهش تبخیر سطحی و مدیریت پایدار منابع آب کمک کرده است.
گردشگری بینالمللی و فشار بر محیط زیست
عضو هیئت علمی گروه گردشگری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور درباره وضعیت گردشگری بینالمللی در جهان تصریح کرد: در سال ۲۰۱۵، نزدیک به یک میلیارد گردشگر بینالمللی سفر کردند و پیشبینی سازمان جهانی گردشگری این بود که تا سال ۲۰۲۴، این عدد به یک و نیم میلیارد برسد. اما واقعیت این بود که در سال ۲۰۱۹، یعنی پنج سال زودتر از پیشبینی، جهان با گردشگری بیش از یک و نیم میلیارد نفر مواجه شد. این رشد سریع نشاندهنده فشار بالای گردشگری بر منابع طبیعی و محیط زیست است.
وی با اشاره به اثرات زیستمحیطی گردشگری گفت: حدود ۱۰ درصد از تولید گازهای گلخانهای جهان به طور مستقیم یا غیرمستقیم به صنعت گردشگری و صنایع وابسته مانند صنایع غذایی، حملونقل و تأسیسات اقامتی مرتبط است. این واقعیت نشان میدهد که رشد سریع گردشگری بدون توجه به پایداری محیطی میتواند به افزایش آلودگی و تخریب منابع طبیعی منجر شود.
مسائلی افزود: با توجه به این شرایط، توسعه گردشگری سبز و سرمایهگذاری پایدار بیش از هر زمان دیگری ضروری است. گردشگری سبز به معنای ایجاد تأسیسات اقامتی و خدمات گردشگری است که کمترین اثر زیستمحیطی را داشته باشند و مصرف انرژی، تولید گازهای گلخانهای و پسماند را به حداقل برسانند.
وی ادامه داد: در سال ۲۰۲۳، تمرکز جهانی بر گردشگری سبز و سرمایهگذاری پایدار افزایش یافت. سازمان جهانی گردشگری و بانک جهانی مکانیزمهایی برای تأمین مالی پروژههای گردشگری پایدار ایجاد کردند تا از همان ابتدا طراحی و احداث هتلها و دیگر تأسیسات گردشگری بر اساس اصول کاهش انتشار کربن و حفاظت از محیط زیست انجام شود.
استراتژیهای گردشگری سبز و نقش دولت
عضو هیئت علمی گروه گردشگری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور در خصوص اقدامات ایران در زمینه گردشگری سبز اظهار کرد: در حال حاضر، وزارت میراث فرهنگی و گردشگری اقدامات اولیهای در این زمینه انجام داده است. به عنوان مثال، هتلهایی که مسیر گردشگری سبز را دنبال میکنند، امسال گواهینامه رعایت استانداردهای گردشگری سبز دریافت میکنند. این اقدام یک گام مثبت در مسیر توسعه پایدار است اما به تنهایی کافی نیست.
وی افزود: برای دستیابی به گردشگری پایدار، لازم است تمامی بخشهای کشور از جمله صنعت انرژی، حملونقل و صنایع مرتبط با گردشگری، همکاری و هماهنگی داشته باشند. منابع خام کشور باید به گونهای استفاده شود که افزایش دمای اتمسفر، تخریب محیط زیست و تولید پسماندهای صنعتی به حداقل برسد. در کنار آن، سرمایهگذاری سبز و توسعه ظرفیت انسانی و رفاه جامعه باید مدنظر قرار گیرد.
مسائلی همچنین درباره راهکارهای مقابله با بحران آب در صنعت گردشگری اظهار کرد: از دست رفتن تالابها، رودخانهها و دریاچهها به معنای از دست رفتن جاذبههای طبیعی و کاهش گردشگر است. برای حفظ صنعت گردشگری در شرایط بحران آب، لازم است فرآیند تولید محصول گردشگری بازتعریف شود. کاهش زباله، بازیافت، استفاده از بستهبندی قابل بازگشت به طبیعت، تفکیک ضایعات و مشارکت محلی از جمله اقدامات ضروری است. همچنین ایجاد نوآوری و ابداعات دیجیتال در گردشگری میتواند به افزایش رقابتپذیری و رفاه جامعه کمک کند.
وی تاکید کرد: گردشگری سبز نه تنها ابزاری برای حفاظت از محیط زیست است بلکه راهکاری استراتژیک برای حفظ جاذبههای طبیعی و ارتقای کیفیت زندگی مردم محسوب میشود. اگر این اقدامات به شکل منسجم و هماهنگ انجام شود، میتوانیم هم صنعت گردشگری پایدار داشته باشیم و هم اثرات مخرب بحرانهای اقلیمی را کاهش دهیم.
توسعه گردشگری سبز؛ راهکاری استراتژیک برای مقابله با بحرانهای اقلیمی در ایران
محمد جهانشاهی، دبیر کمیته ملی طبیعتگردی و مسئول گردشگری سبز وزارت میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری با تأکید بر اهمیت توسعه گردشگری سبز در کشور، این حوزه را یکی از راهکارهای اساسی برای مدیریت بحرانهای اقلیمی ایران معرفی کرد.
وی در گفتگو با امتداد ضمن اشاره به خشکسالی گسترده، فرونشست زمین، آلودگی هوا و سایر مشکلات زیستمحیطی، اظهار کرد: شرایط کنونی کشور نشان میدهد که تنها با رویکرد توسعه پایدار میتوانیم آینده صنعت گردشگری و منابع طبیعی کشور را حفظ کنیم.
دبیر کمیته ملی طبیعتگردی و مسئول گردشگری سبز وزارت میراثفرهنگی با اشاره به روندهای جهانی، افزود: در سه دهه اخیر تغییرات اقلیمی آثار و علائم خود را در تمامی بخشها نشان داده است. مصرف انرژی در ایران در بیست سال گذشته بیش از ده برابر افزایش یافته و این در حالی است که افزایش راندمان همسو با مصرف نبوده است.
وی تصریح کرد: امروز تمام سی و یک استان کشور با خشکسالی مواجه هستند و شدت آتشسوزیها، بیابانزایی و مهاجرتها به وضوح نشاندهنده اثرات این بحرانها است.
وی با اشاره به نقش گردشگری در تغییرات اقلیمی، اظهار کرد: گردشگری یکی از بخشهای تأثیرگذار و در عین حال آسیبپذیر در برابر تغییرات اقلیمی است. بیش از یک میلیارد و دویست و سی میلیون نفر سالانه سفرهای بینالمللی انجام میدهند و این جمعیت گسترده بخش قابل توجهی از خدمات حملونقل، اقامت، پذیرایی و سایر خدمات گردشگری را مصرف میکند.
جهانشاهی افزود: اگر زنجیره خدمات گردشگری به سمت بهبود کیفیت، افزایش راندمان و رعایت شاخصهای پایداری حرکت کند، میتواند اثرات مثبت زیادی بر محیط زیست داشته باشد.
وی درباره سهم بخشهای مختلف گردشگری در تغییرات اقلیمی بیان کرد: بیشترین سهم مربوط به حوزه حملونقل و هتلها است. در دنیا توجه جدی به حملونقل سبز، هتلهای سبز و خدمات گردشگری دوستدار محیط زیست شده است. حتی پلتفرمهای بزرگ رزرو اقامت، بخشهای کممصرف و سبز را برای مشتریان مشخص میکنند. جهانشاهی تصریح کرد: بیش از هفتاد درصد مشتریان این پلتفرمها برای انتخاب محل اقامت، توجه به شاخصهای زیستمحیطی را ملاک قرار میدهند.
دبیر کمیته ملی طبیعتگردی و مسئول گردشگری سبز وزارت میراثفرهنگی تاکید کرد: در ایران سرعت تغییرات بسیار کند است. بسیاری از هتلهای کشور بیش از پنجاه سال قدمت دارند ساختمانهای قدیمی مصرف بالای انرژی دارند و راندمان پایین آنها باعث افزایش هزینهها و فشار بر منابع طبیعی میشود. این شرایط باعث شده که بهینهسازی مصرف منابع در هتلها و سایر مراکز اقامتی کشور به طور جدی پیگیری نشود.
کمبود آب و ضرورت بهینهسازی مصرف در گردشگری
وی گفت: هتلها و اقامتگاهها بخشهای پرمصرف هستند و مصرف بالای آب و انرژی در این مراکز هنوز به صورت فراگیر بهینهسازی نشده است.
وی افزود: مطالعات نشان میدهد که با انجام اقدامات ساده مدیریتی، میتوان مصرف آب و انرژی را حداقل ده تا پانزده درصد کاهش داد و در صورت استفاده از تجهیزات پیشرفته، این کاهش تا سی درصد هم امکانپذیر است.
جهانشاهی با اشاره به سیاستهای دولتی بیان کرد: دولت تاکنون تمرکز خود را بر تأمین منابع گذاشته و کمتر به مدیریت مصرف توجه کرده است. در حالی که تولید و تأمین آب و انرژی برای مصرفکننده آسان و ارزان شده، اما بهینهسازی و کاهش مصرف هنوز جدی گرفته نشده است.
دبیر کمیته ملی طبیعتگردی و مسئول گردشگری سبز وزارت میراثفرهنگی در پایان گفت: اگر امروز صنعت گردشگری کشور گرهخورده با حساسیتهای زیستمحیطی و توسعه پایدار نشود، آینده این صنعت با هزینههای سنگین، خسارتها و مشکلات فراوان روبهرو خواهد شد.
جهانشاهی اظهار کرد: توسعه گردشگری سبز تنها راهکار عملی برای حفظ منابع طبیعی، کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و تضمین پایداری صنعت گردشگری کشور است.
حال چه باید کرد؟
با توجه به شدت بحرانهای اقلیمی و فشار روزافزون بر منابع طبیعی، روشن است که آینده صنعت گردشگری ایران تنها در چارچوب توسعه سبز و پایدار قابل تضمین است. بازتعریف محصولات گردشگری، بهینهسازی مصرف منابع، کاهش تولید پسماند، استفاده از فناوریهای نوین و مشارکت فعال جامعه محلی، نه تنها به حفظ جاذبههای طبیعی و تاریخی کمک میکند بلکه ظرفیت رقابتپذیری و رفاه اقتصادی کشور را افزایش میدهد. سرمایهگذاری هدفمند در هتلها و خدمات گردشگری سبز، همراه با نظارت مستمر و رعایت استانداردهای جهانی، میتواند چرخه توسعه گردشگری را با کمترین اثرات مخرب زیستمحیطی همسو کند و ایران را به یک نمونه موفق در منطقه برای مدیریت بحرانهای اقلیمی و توسعه پایدار گردشگری تبدیل کند.